Van 28 tot en met 31 juli vind het vierjaarlijkse What The Hack plaats. Deze keer gaat de discussie onder andere over het uithollen van de rechtstaat, de bewaarplicht en het misbruik van technologie. Dat zijn zeer actuele onderwerpen, waarvoor slechts weinig belangstelling bestaat bij de grote media. Ik sta op het standpunt dat er in kringen van welingelichte hackers heel veel kennis bestaat over aan IT gerelateerde problematiek. De samenleving kan veel leren door onder andere bij dit soort mensen te rade te gaan.
(N.B. Ik zag dat deze op IT gebied zeer ontwikkelde groep, Plone heeft gekozen voor zijn website.)

Ik wil het hebben over de overcompensatie die de overheid aan de dag legt bij het bestrijden van het misbruik van het internet. Laten we ons tot de overheden beperken en de de wetgeving rond de entertainment industrie in de Verenigde Staten buiten beschouwing laten (daarover schrijf ik nog een andere keer). Ik wil wat voorbeelden geven van het gevaar dat een overheid vormt die grote hoeveelheid gegevens verzamelt over burgers en organisaties, zonder dat die een overtreding hebben begaan of een misdrijf hebben gepleegd.

In het verleden was een gegronde verdenking noodzakelijk om gegevens van mensen te mogen verzamelen. Bovendien was de hoeveelheid opvraagbare gegevens beperkt. Daarnaast waren er allerlei praktisch problemen. Het was tot voor kort onmogelijk van alle burgers allerlei informatie te verzamelen en er daarna nog nuttige informatie uit te halen. De nog steeds stormachtige ontwikkeling van de IT heeft een aantal van die beperkingen echter opgeheven. Daarvoor is helaas geen terughoudendheid in de plaats gekomen van de kant van de wetgever.

In Nederland en Europa is dat zichtbaar in allerlei antiterreur wetgeving, waarbij diverse aftap-mogelijkheden worden verruimd. Wist u dat verhoudingsgewijs nergens in de wereld zoveel telefoongesprekken worden afgeluisterd als in Nederland? Ook in de Verenigde Staten zijn sinds 2001 de meest uiteenlopende privé gegevens door politiediensten opvraagbaar. Zo zijn bibliotheken verplicht exact bij te houden welke boeken een persoon heeft geleend. Het idee is dat op die manier mensen met een extremistische inslag geindentificeert kunnen worden, voordat ze een aanslag hebben gepleegd. Wat het in de praktijk kan gaan betekenen is dat het lezen van bepaalde boeken, de lezer op een lijst plaatst van staatsgevaarlijke individuen.

Nadat het Internet in de jaren negentig een vrijplaats was, worden er nu wetten uitgevaardigd die de overheid een ongekende inzicht geven in de gedragingen van zijn burgers. Omdat het gebruik van internet steeds belangrijker wordt voor bedrijven en voor alle burgers, vindt binnenkort vrijwel alle communicatie over het internet plaats. Televisie, radio en telefonie zullen binnen 10 jaar deel uit maken van het internetverkeer net zoals nu websites, e-mail en dergelijke. Dat betekent dat wetgeving die de overheid inzicht geeft in het internetverkeer, buitengewoon veel invloed heeft op het leven en werken van alle nederlanders.

Binnen de E.U. ligt er nu het bewaarplicht wetvoorstel dat alle providers verplicht alle internetverkeer gedurende een jaar vast te leggen. Binnen Nederland is er sprake van alle internetverkeer 3 jaar te laten vastleggen. Is deze maatregel in verhouding met de dreiging waarvoor de samenleving staat? De criminaliteit loopt in Nederland en de meeste andere europese landen al jaren terug. Nieuwe maatregelen hiervoor lijken om die reden onnodig.
De maatregel wordt meestal verklaard vanuit de dreiging van het terrorisme. Het is bekend dat terroristen het internet veel gebruiken voor comunicatie met de buitenwereld, maar ook tussen terroristische cellen onderling. Maar ligt het niet voor de hand dat dergelijke lieden onmiddelijk zullen overstappen op andere methodes als de overheid zicht krijgt op deze communicatiemethoden? Er zijn tenslotte buitengewoon veel hi- en lowtech alternatieven om in het geniep berichten uit te wisselen of om een aanslag te claimen.

Als het niet helpt tegen profesionele criminelen en terroristen, wat is dan het concrete gevolg van een deze wet? Vanaf het ingaan ervan kunnen  politie- en andere diensten vrij  beschikken over het online gedrag van alle nederlanders. Er is geen enkele garantie waar deze informatie voor gebruikt gaat worden.

Ik ben erg bang dat dergelijke maatregelen, die genomen worden om een concrete dreiging op dit moment het hoofd te bieden, die dreiging niet zullen tegenhouden of bemoeilijken, maar wel zeer schadelijke bijeffecten hebben, nu of in de nabije toekomst. Denk maar eens een scenario in waarbij een politieke partij via verkiezingen aan de macht komt met denkbeelden waar u het helemaal niet mee eens bent, bijvoorbeeld eentje aan het uiterste linker- of rechterzijde van het spectrum. Bent u er zeker van dat al uw online gegevens dan ook in goede handen zijn?

Na bovenstaand voorbeeld van de gevaren voor de burger, komt het volgende voorbeeld uit de schimmige spionage wereld. Hieruit blijkt dat ook het bedrijfsleven zich ernstig zorgen moet maken over overheden die over allerlei interne bedrijfgegevens beschikken.

Hoewel officieel altijd ontkend, bestaat er in de Verenigde Staten vrijwel zeker een afluisternetwerk Echelon, dat beheerd wordt door het N.S.A. Het is ooit opgericht om communicatie van amerika's vijandige mogendheden te onderscheppen, maar wordt zeer waarschijnlijk onder andere ingezet om op grote schaal de communicatie binnen de E.U. te volgen. Er zijn aanwijzingen dat deze informatie onder andere wordt gebruikt om de amerikaanse industrie te bevoordelen bij (internationale) aanbestedingen. Een tijdlang bleken details van  aanbiedingen van niet amerikaanse ondernemingen opvallend vaak bekend bij amerikaanse concurrenten, met name bij projecten die de amerikaanse overheid als belangrijk ziet. Zelfs als dit gerucht niet waar is, zou het de nederlandse indsutrie aan het denken moeten zetten, wat de gevolgen zijn van een overheid hier en in het buitenland die hun interne communicatie volgt.

Het dagblad NRC heeft een dossier over Echelon, waarin de vaste kamercommisie van Justitie de zorgen van de E.U. nader onderzoekt over de economische gevolgen van dit netwerk en betrokkenheid van Nederland erbij.  Deze afwachtende of zelfs wantrouwende houding van de regering ten opzichte van het stelselmatig afluisteren van dataverkeer is sindsdien volledig omgeslagen.

Wat ik mis in de discussie over terreurdreiging en criminaliteit is de vraag of de genomen maatregelen proportioneel zijn. Want een aantal voorstellen heeft zeer verstrekkende gevolgen voor onze manier van leven in de komende jaren.

Het is duidelijk dat terrorisme op dit moment een groot probleem is. Maar laten we het ook niet groter maken dan het is: In de jaren zeventig en tachtig is deze situatie ook al voorgekomen.  In veel europese landen was er toen ook terrorisme op grote schaal met als doel de samenleving te destabiliseren: Ministers en zakenlieden werden ontvoerd en vermoord en er waren talrijke bomaanslagen in de centra van belangrijke steden. Maar de samenlevingen zijn nooit instabiel geraakt en vrijwel alle terreurbewegingen zijn met bestaande wetgeving onder controle gebracht. Deze terreurbewegingen bestaan niet meer. Hun leden zijn dood of opgepakt en daarvan hebben de meesten hun spijt betuigd over hun daden in het verleden. De beschaafde landen hebben die strijd gewonnen. Laten we dus het hoofd koelhouden en het niet te veel door de waan van de dag op hol laten brengen.

Helaas zal een bijeenkomst als What The Hank slecht heel weinig directe invloed politieke invloed uitoefenen. Hackers zijn een alternatieve subcultuur waar de politiek op dit moment niet mee geassocieerd willen worden. Aangezien ook de gewone burger niet lastig wil worden gevallen met dergelijke zorgen, zitten de privacy beschermers op dit moment in het verdomhoekje. Ik denk dat dat een slechte zaak is. Wellicht dat het bedrijfsleven zich deze problematiek moet aantrekken. Want ook dat heeft heel veel te verliezen als alle interne informatie onder ogen komt van buitenstaanders. Want vergeet niet, een belangrijke eigenschap van digitale informatie is dat het kopieren ervan buitengewoon simpel is. De informatie die 's ochtends bij een overheidsinstantie is, kan morgen bij een krant of uw concurrent liggen.